Kennis Instituut Maatschappelijk Vastgoed

Renteswaps: hoe werkt het?

De afgelopen maanden is het als gevolg van de Vestia affaire duidelijk geworden dat er de nodige risico’s verbonden zijn aan derivatenconstructies zoals renteswaps. Wat er bij Vestia gebeurd is, zou ook zomaar in de zorgsector kunnen gebeuren1. Hoe werkt een renteswap nu precies? En wat zijn de juridische achtergronden waar rekening mee gehouden moet worden? Hier volgt een overzicht.

 

Renteswap

Een swap is een derivaat, dat wil zeggen een afgeleid financieel product, waarmee speci-fieke risico’s verhandeld kunnen worden. Via swaps worden op grote schaal renterisico’s en valutatrisico’s afgedekt en de afgelopen jaren zijn op deze wijze ook risico’s op faillissement van bedrijven of landen afgedekt. Een standaard renteswap werkt als volgt:

Stel uw organisatie wil de komende jaren gaan investeren en heeft hiervoor een financiering nodig. In de huidige markt is het niet eenvoudig om een langlopende lening tegen een lage vaste rente te verkrijgen. U bent gedwongen om kort-lopend (3 à 5 jaar) te lenen tegen een variabele rente. Het probleem met deze variabele rente is dat u het risico loopt dat  de rente gaat stijgen. Dit zal de nodige impact hebben op de exploitatiekosten. Om dit risico af te dekken en de zekerheid van een vaste rente te creëren is het mogelijk om een renteswap te sluiten.

Met een standaard renteswap ‘ruilt’ u het risico van een stijging van de kortlopende variabele rente met een andere partij tegen betaling van een vaste rente. Uiteraard is ook het omgekeerde mogelijk, namelijk dat u een vaste rente ruilt tegen een variabele rente. Vaak zit de bank daar tussen. U sluit dan een overeenkomst met de bank waarbij u gedurende een bepaalde periode de betaling van de variabele rente ruilt tegen betaling van een vaste rente. Netto betaalt u dan de vaste rente plus een opslag aan de bank en ontvangt u de variabele rente terug van de bank.

 

Deze constructie kan als volgt worden weergegeven:

 

 

Als de variabele rente stijgt, dan is dit een mooie constructie aangezien u op grond van de renteswap een hogere variabele rente van de bank ontvangt, dan de vaste rente die u aan de bank moet betalen.

Het wordt echter vervelend als de variabele rente die u van de bank ontvangt, daalt. In dat geval moet u de hoge vaste rente op grond van de swap betalen, terwijl u daar een lage variabele rente voor terug ontvangt. Daarnaast speelt het volgende risico.

 

Bij het aangaan van de renteswap worden er afspraken gemaakt tussen u en de bank over het hoogst toegestane verschil tussen de variabele en de vaste rente. Er wordt een drempel, oftewel een zogenaamde ‘threshold’ afgesproken die niet overschreden mag worden. Indien de threshold toch overschreden wordt, dan moet uw organisatie liquide middelen bijstorten als zekerheid om aan de betalingsverplichtingen van de swap te kunnen blijven voldoen. Dit heet een zogenaamde ‘margin call’. De bijstorting van de liquide middelen vindt plaats op een aparte rekening. Op het moment dat het verschil tussen de variabele rente en de vaste rente weer kleiner wordt dan de afgesproken threshold, dan worden de liquiditeiten teruggestort.

 

Overigens moet bij het voorgaande worden aangemerkt dat de Stichting Waarborgfonds voor de Zorgsector (WFZ) bij borgstelling geen CSA/bijstortingsverplichtingen accep-teert.

Naast het hiervoor genoemde liquiditeits-risico, kan er ook een risico ontstaan als er sprake is van een zogenaamde ‘open positie’. Dit is het geval als er een renteswap wordt afgesloten zonder dat er een financiering aan ten grondslag ligt. Er is dan sprake van een speculatieve positie. Een bedrijf kan door het innemen van een positie in een renteswap namelijk speculeren op bepaalde toekomstige renteschommelingen. Van een dergelijke open positie was in het geval van Vestia ook sprake. Vestia speculeerde erop dat de rente op 3% haar dieptepunt bereikt had en is voor toekomstige investeringen grote posities in renteswaps aangegaan waarbij ze er dus vanuit ging dat de rente zou stijgen. Als gevolg van de kredietcrisis daalde de rente echter tot 2%. Deze daling heeft ervoor gezorgd dat de met de banken afgesproken threshold overschreden werd en Vestia liquiditeiten moest bijstorten. De contracten zijn volgens de berichten in de pers bovendien voor zeer lange looptijden gekocht, hetgeen de risico’s alleen maar groter maakte.

 

Zolang Vestia over middelen beschikte om te voldoen aan de ‘margin calls’ waren de problemen nog enigszins te overzien aan-gezien deze middelen bij een rentestijging ook weer teruggestort zouden worden. Maar de bodem lijkt te zijn bereikt en als Vestia failliet gaat, lopen de banken een groot kredietrisico omdat er geen zeker-heden tegenover al die schulden staan.

 

De zorgplicht

 Zoals u wellicht ook in de persberichten gelezen heeft, heeft interim-bestuurder Gerard Erents van Vestia de banken nu onder druk gezet om een oplossing te bereiken door onder andere een beroep te doen op de zorgplicht. Zoals Erents het uitdrukte, hebben de banken ‘racefietsen verkocht aan iemand in een rolstoel’. Erents doelde daarmee op het volgende. Banken hebben op grond van hun rol in het maatschappelijk verkeer zorgverplichtingen jegens hun klanten. Zij dienen de belangen van die klanten te allen tijde in acht te nemen. De zorgplicht die van toepassing is, varieert van geval tot geval. Of zoals de Hoge Raad het formuleert: deze hangt af van de omstandigheden van het geval. Daarbij moet onder andere gedacht worden aan de complexiteit van het product waar het om gaat, aan de beleggingservaring van de klant en de financiële positie van die klant. Banken handelen in strijd met de zorgplicht als zij producten verkopen aan klanten die gezien de achtergronden en doelstellingen niet geschikt zijn voor die klanten. Of dat in de Vestia kwestie het geval is geweest is niet te zeggen aangezien niet alle omstandigheden van het geval bekend zijn. Hier speelt bovendien ook een rol dat Vestia wellicht aangemerkt moet worden als een professionele belegger, waarvoor een verminderde zorgplicht geldt.

 

Tot slot

Derivaten kunnen een oplossing bieden voor renterisico’s en de exploitatiekosten drukken. Er kunnen echter ook grote risico’s mee gemoeid zijn. Laat u hierover vooraf-gaand goed informeren bij ter zake deskundigen zodat u niet voor ‘Vestia-achtige’ verrassingen komt te staan.

 

Mr. Chantal van den Borne                                                                         

Voor vragen:  e-mail Chantal

                                                                                                                                                  

Op 10 december 2013 vond in Amersfoort het KMVG seminar Hoe beperkt u de financiële schade van uw renteswaps plaats. De hand-outs van de presentaties vindt u hier.

Lees ook: "Verbod op rentederivaten geen oplossing" 

                                                                                                                                                      

Partners
Institute for Business Research
LinkedIn
E. info@KMVG.nl | www.kmvg.nl